Datacenters en het stroomnet staan volop in de aandacht nu blijkt dat grote techbedrijven wél een aansluiting krijgen, terwijl bewoners van nieuwbouwwoningen soms meer dan een jaar moeten wachten. Door netcongestie is er op steeds meer plekken in Nederland onvoldoende capaciteit op het elektriciteitsnet. De vraag dringt zich op: waarom worden energieverslindende datacenters wél aangesloten?
Waarom datacenters wél op het stroomnet worden aangesloten
Het elektriciteitsnet in Nederland zit in steeds meer regio’s aan zijn maximale capaciteit. Netbeheerders als Liander, Stedin en Enexis kunnen nieuwe aanvragen vaak niet meer direct honoreren. Toch krijgen grote datacenters opvallend vaak wél een plek op het net. Daar zijn meerdere verklaringen voor.
Veel datacenters hebben hun aanvraag jaren geleden al ingediend, toen er nog ruimte was. Die contracten liggen vast en zijn juridisch bindend. Volgens De Telegraaf stijgt het totale stroomverbruik in Nederland nauwelijks. Het probleem zit niet in het totale verbruik, maar in de verdeling: op bepaalde plekken is de capaciteit gewoon niet toereikend. Datacenters kiezen hun locaties ook strategisch, op plekken waar het net nog niet vol zit. Ze beschikken over de middelen om vooraf uitgebreid onderzoek te doen en kiezen gericht locaties waar aansluiting wél mogelijk is.
Daar komt bij dat grote techbedrijven soms meebetalen aan netverzwaring. Ze financieren nieuwe kabels of transformatorstations, waardoor de netbeheerder ze sneller kan aansluiten. Voor een individuele huiseigenaar of een gemiddelde projectontwikkelaar is dat financieel niet haalbaar. Zo ontstaat een ongelijk speelveld waarbij financiële slagkracht bepaalt wie als eerste stroom krijgt.
Anderhalf jaar wachten op stroom in je eigen huis
De gevolgen voor kopers van nieuwbouwwoningen zijn schrijnend. In meerdere provincies worden woningen opgeleverd zonder volledige stroomaansluiting. RTL Nieuws berichtte over een vrouw die al anderhalf jaar in haar nieuwbouwwoning woont op noodstroom. Ze kan haar warmtepomp niet gebruiken en kookt op een campinggasstelletje. Een situatie die vaker voorkomt dan je zou denken in gebieden waar het stroomnet vol zit.
Getroffen huiseigenaren zitten klem. Ze hebben een hypotheek afgesloten voor een woning die ze niet volledig kunnen gebruiken. Elektrisch koken, een warmtepomp laten draaien of een elektrische auto laden: het is allemaal onmogelijk zonder volwaardige aansluiting. De wachttijd varieert van enkele maanden tot ruim anderhalf jaar, afhankelijk van de regio en de voortgang van netverzwaring.
Het probleem raakt niet alleen individuele woningen. Hele nieuwbouwwijken lopen vertraging op doordat de stroomaansluiting ontbreekt. Gemeenten die ambitieuze bouwplannen hebben, stuiten op het capaciteitsgebrek van het net. Dat is pijnlijk in een tijd waarin de woningnood hoog is en de overheid juist meer wil bouwen. De twee grote opgaven van Nederland, de woningcrisis en de energietransitie, staan hier lijnrecht tegenover elkaar.
Politieke druk voor voorrang op het stroomnet
De ongelijkheid tussen grote bedrijven en particulieren leidt tot toenemende politieke druk. Meerdere Kamerleden pleiten voor een voorrangsregeling waarbij woningen en maatschappelijke voorzieningen als eerste aan de beurt komen wanneer er schaarse netcapaciteit vrijkomt.
Op dit moment werkt het systeem grotendeels op basis van volgorde van aanvraag: wie het eerst komt, die het eerst maalt. Dat betekent dat een datacenter dat drie jaar geleden een aanvraag indiende, voorrang krijgt op een nieuwbouwwijk die nu gebouwd wordt. Minister Hermans van Klimaat en Energie onderzoekt of dit systeem moet worden aangepast. Diverse gemeenten en brancheorganisaties dringen aan op snellere actie, maar concrete wetgeving laat nog op zich wachten.
Wat betekent dit voor jou?
Overweeg je een nieuwbouwwoning te kopen of zelf te bouwen? Check vooraf bij de netbeheerder in jouw regio of er voldoende capaciteit beschikbaar is. Op de website van je regionale netbeheerder vind je een capaciteitskaart die laat zien waar het net vol zit en waar nog ruimte is. Vraag bij de projectontwikkelaar expliciet naar de status van de stroomaansluiting en leg afspraken hierover schriftelijk vast. Wachttijden kunnen in sommige regio’s oplopen tot meer dan een jaar. Heb je al een woning gekocht en wacht je op een aansluiting? Neem dan contact op met je netbeheerder voor een concrete planning en vraag naar tijdelijke oplossingen. Documenteer alle communicatie, want als de vertraging je aantoonbare schade oplevert, kun je in sommige gevallen een schadeclaim indienen bij de netbeheerder.