Het kabinet bereidt alternatieven voor het energiefonds voor om huishoudens te kunnen beschermen bij sterk stijgende energieprijzen. Dat meldt Energeia op 16 maart. Het eerder aangekondigde publieke energiefonds voor 2027 blijkt niet zomaar op te tuigen. Dat dwingt het kabinet om nadrukkelijk naar andere opties te kijken, op een moment dat marktpartijen aangeven niet opnieuw met het Rijk in een noodfonds te willen stappen.
Publiek energiefonds is te traag bij een noodscenario
Het publieke energiefonds dat het kabinet voor 2027 had aangekondigd, blijkt in de praktijk lastig te realiseren. Het opzetten kost veel tijd. De organisatie vereist afstemming tussen overheid en energiesector, het opstellen van criteria voor wie er recht op heeft en het inrichten van een volledige uitvoeringsstructuur. Die complexiteit maakt het fonds ongeschikt als snelle noodmaatregel wanneer energieprijzen plotseling omhoogschieten. Huishoudens die direct hulp nodig hebben, kunnen niet maanden wachten tot zo’n fonds draait.
Daar komt bij dat energieleveranciers niet opnieuw willen meewerken. Tijdens de energiecrisis van 2022 werkten marktpartijen nog mee aan het toenmalige Noodfonds Energie, dat honderdduizenden huishoudens financieel ondersteunde. Die bereidheid is nu verdwenen. Marktpartijen willen het risico en de uitvoeringslasten niet opnieuw op zich nemen. Zonder hun medewerking moet het kabinet zelf alternatieven voor het energiefonds bedenken.
Alternatieven energiefonds: welke opties liggen er?
Over welke alternatieven precies op tafel liggen, is nog weinig bekendgemaakt. Het kabinet houdt de kaarten tegen de borst. Wat wel duidelijk is: er wordt gekeken naar maatregelen die de overheid zelfstandig en relatief snel kan uitvoeren, zonder afhankelijkheid van de medewerking van energieleveranciers.
Mogelijke opties zijn gerichte toeslagen voor kwetsbare huishoudens, een tijdelijke verlaging van de energiebelasting of een uitbreiding van de bestaande energietoeslag die gemeenten kunnen verstrekken. Dit soort instrumenten is aanzienlijk sneller te activeren dan een volledig nieuw fonds. De precieze keuze zal afhangen van de snelheid en de omvang van eventuele prijsstijgingen op de energiemarkt.
Op dit moment ziet het kabinet nog geen directe reden om in te grijpen. De energieprijzen liggen weliswaar hoger dan een paar jaar geleden, maar niet op het extreme niveau van de crisis in 2022. De huidige voorbereidingen zijn nadrukkelijk bedoeld als vangnet voor het geval de markt opnieuw ontspoort. Het gaat om voorzorgsmaatregelen, niet om plannen die morgen ingaan.
Onzekerheid op de energiemarkt blijft groot
De afgelopen jaren is gebleken hoe onvoorspelbaar energieprijzen kunnen zijn. Geopolitieke spanningen, weersomstandigheden en verschuivingen op de internationale gasmarkt kunnen de prijs in korte tijd flink opdrijven. Het kabinet wil voorkomen dat het, net als in 2022, wordt overvallen door een plotselinge prijspiek zonder een concreet plan klaar te hebben. De les van de energiecrisis is dat voorbereiding telt.
Volgens Milieu Centraal kun je als huiseigenaar het risico van prijsschommelingen verkleinen door je woning beter te isoleren en je gasverbruik te verlagen. Hoe minder gas je verbruikt, hoe kleiner de impact van een eventuele prijsstijging op je maandlasten. Dat maakt je minder afhankelijk van zowel de markt als van mogelijke overheidssteun.
Wat betekent dit voor jou?
Op korte termijn verandert er niets aan je energierekening. Het kabinet houdt de vinger aan de pols, maar grijpt niet in zolang de prijzen niet extreem stijgen. Toch is het verstandig om niet af te wachten tot de overheid ingrijpt. Vergelijk regelmatig je energiecontract, investeer waar mogelijk in isolatie of een hybride warmtepomp en houd je maandelijkse voorschot goed in de gaten. Mocht de situatie op de energiemarkt verslechteren, dan werkt het kabinet aan een vangnet. Maar rekenen op overheidssteun is nooit een strategie. Je energieverbruik structureel verlagen blijft de beste bescherming tegen een hoge energierekening.