De EU energietop van 19 en 20 maart in Brussel heeft geen directe steunmaatregelen voor huishoudens opgeleverd. De Europese leiders spraken uitgebreid over de gevolgen van het conflict in het Midden-Oosten voor de energiemarkt, maar richtten hun pijlen op lagere energiekosten voor het bedrijfsleven. Hulp aan burgers wordt overgelaten aan de afzonderlijke lidstaten. Voor veel huiseigenaren die worstelen met een stijgende energierekening is dat een teleurstellende uitkomst.
Wat besloten de leiders op de EU energietop?
De bijeenkomst vond plaats op een moment dat de energiemarkt opnieuw onder flinke spanning staat. Aanvallen op olie- en gasinfrastructuur in Iran en Qatar hebben de energiesector in het Midden-Oosten hard geraakt. De schade aan Qatarese gasinstallaties gaat volgens experts jaren duren om te herstellen, en de reparatiekosten lopen in de miljarden. Dat drijft de Europese gasprijzen op en raakt uiteindelijk ook de energierekening van gewone huishoudens.
De Europese Commissie presenteerde op de top een pakket voorstellen dat gericht is op het bedrijfsleven. Brussel kijkt onder meer naar aanpassingen in de stroommarkt en het versnellen van hernieuwbare energieprojecten. Het doel: de concurrentiepositie van Europese bedrijven beschermen tegenover landen als de Verenigde Staten en China, waar energieprijzen aanzienlijk lager liggen. Die versnelling van hernieuwbare energie moet op langere termijn ook tot lagere stroomprijzen leiden, maar dat effect is pas over jaren voelbaar.
Voor huishoudens kwam er geen Europees steunpakket. De Europese Raad laat het aan de nationale overheden om hun burgers bij te staan bij hoge energiekosten. Dat betekent dat wat jij aan steun kunt verwachten, volledig afhangt van het beleid van het Nederlandse kabinet.
Wat doen andere EU-landen voor hun burgers?
Terwijl de EU zich op het bedrijfsleven richt, nemen meerdere lidstaten zelf maatregelen om huishoudens te beschermen tegen de stijgende energieprijzen. Frankrijk hanteert al langere tijd een plafond op energietarieven voor huishoudens, het zogenoemde bouclier tarifaire. Dat mechanisme beschermt Franse consumenten tegen extreme prijspieken op de gasmarkt. Spanje verlaagde het btw-tarief op energie fors. België bood kwetsbare huishoudens gerichte energiecheques aan om de wintermaanden door te komen. En Duitsland voerde tijdens de vorige energiecrisis een Strompreisbremse in, een rem op de stroomprijs, al is die inmiddels weer afgebouwd.
Nederland kent op dit moment geen vergelijkbaar prijsplafond of btw-verlaging voor energie. Het kabinet kondigde eerder deze week aan alternatieven te zoeken voor het energiefonds dat vorig jaar afliep, maar concrete plannen ontbreken nog. Ondertussen komen veel Nederlanders zelf in actie: het Nationaal Warmtefonds meldt ruim een derde meer aanvragen voor verduurzamingsleningen dan in dezelfde periode vorig jaar. Die piek wordt direct aangedreven door de hoge gasprijzen.
Waarom het verschil met andere landen ertoe doet na de EU energietop
De uitkomst van de EU energietop maakt duidelijk dat er geen Europees vangnet voor burgers komt. Dat leidt tot een lappendeken aan nationale regelingen. In sommige landen betaal je als consument aanzienlijk minder voor dezelfde hoeveelheid gas of stroom dan in Nederland. Dat verschil wordt groter naarmate de gasprijzen verder oplopen. Voor Nederlandse huiseigenaren die hun woning met gas verwarmen, is er op korte termijn geen steun vanuit Brussel in zicht.
Het kabinet staat nu voor dezelfde keuze als tijdens de energiecrisis van 2022: wel of niet ingrijpen in de energieprijzen voor consumenten. Toen kwam er een tijdelijk prijsplafond, maar dat was een noodmaatregel met een einddatum. Of er opnieuw zo’n ingreep komt, hangt af van hoe lang de prijzen hoog blijven en hoe groot de politieke druk wordt.
Wat betekent dit voor jou?
Reken op dit moment niet op Europese steun voor je energierekening. Of het Nederlandse kabinet met een concreet alternatief komt, is nog onzeker. Wat je wel kunt doen: controleer je huidige energiecontract en vergelijk tarieven bij verschillende leveranciers. Als je een variabel contract hebt, merk je de prijsstijgingen direct op je maandrekening. Overweeg maatregelen die je gasverbruik structureel verlagen, zoals betere isolatie of een hybride warmtepomp. Heb je al plannen om te verduurzamen, bekijk dan of je in aanmerking komt voor een lening via het Nationaal Warmtefonds. De gasprijs kun je niet beïnvloeden, maar hoeveel gas je verbruikt wel.