Batterijen tegen netcongestie inzetten klinkt als een logische oplossing nu het stroomnet in grote delen van Nederland vol zit. Maar uit een column in Solar & Storage Magazine blijkt dat Europese regels het gebruik van batterijen als zogeheten congestieverzachter flink bemoeilijken. De techniek is beschikbaar, maar het juridische kader loopt achter. Voor huiseigenaren die wachten op een zwaardere aansluiting of kampen met terugleverproblemen, is dat een tegenvaller.
Waarom het stroomnet vastloopt
Het Nederlandse elektriciteitsnet is niet gebouwd op de snelle groei van zonnepanelen, warmtepompen en elektrische auto’s. Nieuwe kabels en transformatorhuisjes aanleggen duurt al snel tien jaar of langer, terwijl de vraag naar stroom in hoog tempo groeit. Netcongestie kost Nederland jaarlijks miljarden euro’s. Bedrijven en huishoudens wachten maanden of zelfs jaren op een nieuwe of zwaardere aansluiting.
De oorzaak zit deels in hoe het energiesysteem is ingericht. Na de splitsing van de energiemarkt eind jaren negentig werd netbeheer een publieke taak en stroomproductie een marktactiviteit. Die splitsing moest concurrentie stimuleren en de stroomprijs drukken. Dat werkte, maar nu de energietransitie het systeem onder druk zet, wringt het dat netbeheerders en marktpartijen strikt gescheiden opereren. Netbeheerders als TenneT, Liander en Enexis moeten het net betrouwbaar houden, terwijl toezichthouder ACM de kosten en efficiëntie bewaakt. Die taakverdeling zorgde er jarenlang voor dat er alleen werd geïnvesteerd bij concrete aanvragen, zonder vooruit te plannen. Nu de elektrificatie van huizen en vervoer versnelt, schiet die werkwijze tekort.
Batterijen tegen netcongestie: waarom het niet zo simpel is
Energieopslag via batterijen is relatief nieuw in het energiesysteem. Tot enkele jaren geleden bestond er nauwelijks regelgeving voor. Het begrip congestieverzachter komt niet voor in Europese of nationale energiecodes. In andere landen spreekt men van “grid friendly”: apparaten en systemen die het net ontlasten in plaats van belasten.
Voor netbeheerders klinkt het aantrekkelijk om batterijen te plaatsen op knelpunten in het net en zo pieken op te vangen. Maar de Europese regelgeving verbiedt netbeheerders om batterijen in eigendom te hebben. Als publieke partij mogen zij de energiemarkt niet verstoren. Alleen zogeheten grid boosters zijn toegestaan. Dit zijn volledig geïntegreerde netwerkbatterijen die onderdeel uitmaken van het net zelf. Maar juist die grid boosters mogen niet worden ingezet voor congestiebeheer, omdat marktpartijen diezelfde dienst ook kunnen aanbieden.
Dat levert een patstelling op. Netbeheerders willen het net ontlasten met batterijen, maar mogen ze niet bezitten. En de batterijen die ze wel mogen inzetten, mogen ze niet gebruiken voor het probleem dat het dringendst is. Koen Broess van brancheorganisatie Energy Storage NL beschrijft dit spanningsveld in zijn column.
Regelgeving moet op de schop
De huidige regels zijn opgesteld in een tijd dat energieopslag geen rol speelde in het elektriciteitssysteem. Om batterijen tegen netcongestie een serieuze rol te geven, moet het wettelijke kader op Europees en nationaal niveau worden herzien. Innovaties komen nu vooral van marktpartijen: fabrikanten van batterijen, energieleveranciers en techbedrijven. Netbeheerders hebben weinig directe invloed op waar en hoe batterijen worden geplaatst.
In Nederland werken brancheorganisaties aan voorstellen om de regelgeving aan te passen. Op Europees niveau lopen vergelijkbare discussies. Maar dat soort processen kosten tijd, terwijl het stroomnet nu al piept en kraakt. Een helder kader dat de rollen van netbeheerders en marktpartijen beter afbakent, zou de impasse kunnen doorbreken.
Wat betekent dit voor jou?
Als huiseigenaar merk je de gevolgen van netcongestie mogelijk nu al. Denk aan lange wachttijden voor een zwaardere aansluiting of beperkingen bij het terugleveren van zonnestroom. Een thuisbatterij helpt je om meer van je eigen zonnestroom te gebruiken en zo minder afhankelijk te zijn van het overbelaste net. Maar als structurele oplossing voor netcongestie is de batterij voorlopig geen wondermiddel. Daarvoor moeten eerst de regels veranderen. Houd de ontwikkelingen rond energieopslag in de gaten via bronnen als Milieu Centraal. Zodra de regelgeving meegaat, kan de rol van batterijen bij het ontlasten van het stroomnet flink groeien.