De kleine kernreactor komt een stap dichterbij in Nederland. Een consortium onder leiding van het Frans-Nederlandse bedrijf Thorizon ondertekende donderdag een overeenkomst op hoofdlijnen voor de bouw van Europa’s eerste commerciële gesmoltenzoutreactor. De reactor moet uiterlijk in 2034 stroom leveren vanuit Borssele in Zeeland. Het is de eerste keer dat zoveel publieke en private partijen in Nederland samen tekenen voor een concreet kernreactorproject.
Wat is een kleine kernreactor?
Een kleine kernreactor, internationaal bekend als SMR (small modular reactor), verschilt flink van de traditionele grote reactoren. Waar conventionele centrales honderden megawatt produceren en miljarden euro’s kosten, zijn SMR’s compacter. Ze worden grotendeels in een fabriek gebouwd en op locatie geassembleerd, vergelijkbaar met modulaire bouw in de woningsector. Dat drukt de bouwkosten en kan de bouwtijd fors verkorten.
De techniek die Thorizon ontwikkelt, is een gesmoltenzoutreactor. In plaats van water gebruikt dit type reactor vloeibaar zout op hoge temperatuur als koelmiddel. Het voordeel: bij een storing koelt het systeem vanzelf af zonder dat menselijk ingrijpen nodig is. Die eigenschap maakt de reactor volgens het bedrijf veiliger dan bestaande ontwerpen. Het concept bestaat al sinds de jaren zestig, toen het Amerikaanse Oak Ridge National Laboratory een succesvolle proefopstelling draaide. Sindsdien is de belangstelling periodiek opgelaaid, maar kwamen projecten telkens niet verder dan de tekentafel. Toch komt de technologie nu pas in de buurt van commerciële toepassing in Europa.
Breed consortium achter de kleine kernreactor
Opvallend aan het project is de breedte van het consortium. Naast Thorizon tekenden energieproducent EPZ, nucleair onderzoeksinstituut NRG PALLAS, de provincies Zeeland en Noord-Holland, regionale ontwikkelingsmaatschappijen Impuls Zeeland en ROM InWest, en het rijksinvesteringsfonds Invest-NL. Dat zowel provincies als het Rijk meedoen, laat zien dat het project politieke rugdekking heeft op meerdere bestuursniveaus.
De planning voorziet in twee fasen. Eerst komt een demonstratiereactor in Petten (Noord-Holland), waar het consortium de technologie op kleinere schaal in de praktijk wil testen. Pas als dat succesvol verloopt, start de bouw van de commerciële reactor in Borssele. Beide locaties beschikken al over nucleaire infrastructuur: in Petten staat de onderzoeksreactor van NRG PALLAS en in Borssele is decennialange ervaring met nucleaire activiteiten opgebouwd.
Haalbaarheid is onzeker
Een getekende overeenkomst is nog geen werkende reactor. De Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) moet het ontwerp grondig beoordelen. De vergunningsprocedure voor nucleaire installaties duurt doorgaans jaren en omvat onder meer een milieu-effectrapportage. De demonstratiefase in Petten moet eerst succesvol verlopen voordat de bouw in Borssele kan beginnen. Wereldwijd zijn er nog maar een handvol operationele SMR’s, voornamelijk in Rusland en China. In Europa is nog geen enkel commercieel exemplaar in bedrijf.
De nucleaire sector kampt met lange doorlooptijden en forse kostenoverschrijdingen. Grote kernenergieprojecten in Europa, zoals de EPR-reactor in het Finse Olkiluoto en het Britse Hinkley Point C, liepen jarenlang vertraging op en werden veel duurder dan begroot. Of Thorizon de planning van 2034 gaat halen, valt moeilijk te voorspellen. Tegelijk neemt de politieke steun voor kernenergie in Nederland toe. Het kabinet wil de rol van kernenergie in de energiemix vergroten, wat het vergunningsproces kan versoepelen.
Wat betekent dit voor jou?
Op korte termijn verandert er niets aan je stroomvoorziening. De eerste stroom uit de kleine kernreactor komt op zijn vroegst in 2034. Maar op langere termijn kan extra betrouwbare stroomproductie in Nederland verschil maken voor je portemonnee. Nederland is momenteel voor een groot deel afhankelijk van gascentrales voor de basislast van het stroomnet. Een SMR zou een deel van dat gasverbruik kunnen vervangen. Naarmate meer huishoudens overstappen op elektrisch koken en elektrisch verwarmen, groeit de vraag naar stabiele en betaalbare stroom. Een werkende kleine kernreactor levert constant elektriciteit, ongeacht het weer, en kan zo het elektriciteitsnet ontlasten op momenten dat zon en wind het laten afweten. Of de gesmoltenzoutreactor die belofte ook waarmaakt, moet de komende tien jaar blijken.