Meer netcapaciteit halen uit het bestaande hoogspanningsnet zonder nieuwe masten te bouwen: dat is het doel van een strategische samenwerking die TenneT en het KNMI deze week zijn aangegaan. Het meteorologisch instituut gaat structureel kennis over weer en klimaat delen, zodat TenneT nauwkeuriger kan bepalen hoeveel stroom bestaande verbindingen aankunnen. De aanpak heet dynamic line rating en maakt gebruik van actuele weercondities om te bepalen hoeveel een kabel veilig kan vervoeren. De samenwerking is langlopend: het KNMI gaat continu kennis en data leveren voor de dagelijkse operatie van het hoogspanningsnet.
Hoe weerdata zorgen voor meer netcapaciteit
De capaciteit van een hoogspanningskabel hangt direct samen met het weer. Bij wind en lage temperaturen koelen kabels sneller af, waardoor ze meer stroom kunnen transporteren dan op een windstille, warme zomerdag. Tot nu toe rekent TenneT met vaste, conservatieve limieten die uitgaan van het slechtste scenario. Daardoor blijft er op veel momenten transportcapaciteit onbenut. Een aanzienlijk deel van de bestaande capaciteit wordt dus niet gebruikt, simpelweg omdat de veiligheidsmarges zijn gebaseerd op aannames in plaats van actuele data.
Door weergegevens van het KNMI structureel in te zetten, kan TenneT die limieten dynamisch aanpassen aan de werkelijke omstandigheden. Het KNMI levert niet alleen actuele metingen, maar ook gedetailleerde voorspellingen voor wind, temperatuur en neerslag per regio. Zo kan TenneT uren vooruit plannen hoeveel capaciteit er op een bepaald traject beschikbaar is.
Sneller resultaat dan nieuwe kabels
Nederland worstelt al jaren met overvolle elektriciteitsnetten. In steeds meer regio’s moeten huiseigenaren lang wachten voordat ze extra vermogen kunnen krijgen. De aanleg van nieuwe hoogspanningsverbindingen duurt al gauw acht tot tien jaar, kost miljarden euro’s en stuit regelmatig op bezwaren van omwonenden. TenneT zoekt daarom naar mogelijkheden om op korte termijn meer netcapaciteit te creëren zonder grote bouwprojecten.
Dynamic line rating kan daar een bijdrage aan leveren. Omdat de technologie draait op data en software in plaats van op staal en beton, kan ze binnen maanden operationeel zijn. Schattingen uit het buitenland laten zien dat dynamic line rating in gunstige omstandigheden 10 tot 30 procent meer transportcapaciteit kan opleveren. Dat klinkt misschien bescheiden, maar op een hoogspanningstraject kan dat het verschil maken tussen een regio die vastzit en een regio die weer ruimte heeft.
Bewezen technologie in het buitenland
Het tekort aan transportcapaciteit dwingt bedrijven en onderzoekers om creatief te worden. Van waterstofpoeder als alternatieve energiedrager tot dynamische lijnbelasting: de zoektocht naar oplossingen is breed. Dynamic line rating is daarbij geen experiment meer. In België past Elia, de Belgische tegenhanger van TenneT, de technologie al toe op delen van het hoogspanningsnet. Vooral in regio’s met veel windenergie kan dat het verschil maken. Op dagen dat windturbines veel stroom produceren, is het vaak ook winderig langs de route van de hoogspanningslijnen. Precies die wind zorgt ervoor dat de kabels extra afkoelen en dus meer aankunnen. Ook het Verenigd Koninkrijk en Duitsland doen er ervaring mee op. Nederland loopt op dit vlak niet voorop, maar haalt met de samenwerking met het KNMI een achterstand in.
Wat betekent dit voor jou?
Als huiseigenaar merk je op korte termijn weinig van deze samenwerking. Indirect kan het wel verschil maken. Meer netcapaciteit op het hoogspanningsnet betekent dat regionale netbeheerders sneller ruimte krijgen om aanvragen voor extra vermogen af te handelen. Wie nu lang moet wachten op een zwaardere huisaansluiting of te horen krijgt dat zijn regio vol zit, kan daar op termijn baat bij hebben. Houd er rekening mee dat dynamic line rating vooral effect heeft op het bovenliggende transportnet. De knelpunten in jouw straat of wijk worden hiermee niet direct opgelost, maar het helpt wel om het totale systeem beter te laten functioneren. Het is geen wondermiddel, maar het laat zien dat er naast grote investeringen ook op korte termijn concrete stappen worden gezet.