Het recht op reparatie treedt deze zomer in werking in Nederland. Alle EU-lidstaten moeten de nieuwe Europese richtlijn uiterlijk 31 juli 2026 in nationale wetgeving hebben omgezet. Fabrikanten worden daarmee verplicht om reparatie aan te bieden voor een reeks huishoudelijke apparaten, ook nadat de garantie is verlopen. Dat klinkt als goed nieuws, maar een flinke beperking in de wet tempert de verwachtingen.
Wat het recht op reparatie concreet verandert
De Europese Unie nam in juni 2024 een richtlijn aan die consumenten het recht geeft om defecte producten te laten repareren in plaats van te vervangen. De kern: fabrikanten mogen reparatie niet langer ontmoedigen of onmogelijk maken. Ze moeten reparaties aanbieden tegen een redelijke prijs en binnen een redelijke termijn. Reserveonderdelen moeten jarenlang beschikbaar blijven nadat een product uit productie gaat. Technische barrières, zoals software die onafhankelijke reparatie blokkeert, worden aan banden gelegd. Met het recht op reparatie wil de EU een einde maken aan de wegwerpmentaliteit bij huishoudelijke elektronica.
Wie voor reparatie kiest in plaats van een nieuw apparaat, krijgt daar een jaar extra wettelijke garantie bovenop. De EU wil daarmee een financiële prikkel geven om niet automatisch voor vervanging te kiezen. Voor elke reparatie moet de fabrikant een Europees reparatie-informatieformulier verstrekken met een duidelijke kostenraming, schrijft Change Inc. Onafhankelijke reparateurs krijgen ook toegang tot technische informatie en onderdelen. Je bent dus niet meer uitsluitend aangewezen op de fabrikant zelf.
Deze apparaten vallen onder het recht op reparatie
De richtlijn geldt niet voor alles wat je in huis hebt staan. Alleen producten waarvoor de EU al zogeheten ecodesign-eisen voor repareerbaarheid heeft vastgesteld vallen onder het recht op reparatie. Op dit moment gaat het onder meer om wasmachines, wasdrogers, vaatwassers, koelkasten, vriezers, stofzuigers en elektronische beeldschermen. Smartphones en tablets zijn recent aan de Europese ecodesign-regels toegevoegd en vallen naar verwachting ook onder de richtlijn zodra de Nederlandse wetgeving rond is.
Voor deze productgroepen geldt dat fabrikanten onderdelen jarenlang op voorraad moeten houden. Dat is nu lang niet altijd het geval. Het komt regelmatig voor dat onderdelen niet los te vervangen zijn of simpelweg niet meer leverbaar zijn. Een heel apparaat gaat dan de afvalberg op, terwijl het met een nieuw onderdeel nog jaren mee had gekund. Met de nieuwe wet moet daar verandering in komen, al is het nog afwachten hoe streng de handhaving in Nederland wordt.
Maas in de wet beperkt het effect
Daar zit meteen het zwakke punt. Veel apparaten die je dagelijks gebruikt, zoals je cv-ketel, ventilatiesysteem of koffiezetapparaat, vallen er voorlopig buiten. De EU kan de lijst in de toekomst uitbreiden, maar alleen als er nieuwe ecodesign-regels bijkomen voor die productgroepen. Dat is een traag proces. In de praktijk hoeven fabrikanten voor een groot deel van hun assortiment het recht op reparatie nog niet na te leven.
Een ander punt van kritiek: de wet schrijft een “redelijke prijs” voor reparatie voor, maar definieert niet precies wat redelijk is. Als een reparatie bijna net zoveel kost als een nieuw apparaat, kiezen de meeste consumenten alsnog voor vervanging. Milieu Centraal wijst erop dat Nederlanders jaarlijks grote hoeveelheden elektronisch afval produceren, deels omdat reparatie te duur of onmogelijk is. De Europese Commissie heeft aangekondigd de productlijst uit te breiden zodra er meer ecodesign-verordeningen van kracht worden. Voor huiseigenaren die nu met een defect apparaat zitten dat niet op de lijst staat, biedt dat weinig troost.
Wat betekent dit voor jou?
Heb je een kapotte wasmachine, stofzuiger of koelkast? Dan kun je vanaf deze zomer bij de fabrikant aankloppen voor reparatie, ook als de garantie al verlopen is. Vraag altijd vooraf het reparatie-informatieformulier op, zodat je niet voor verrassingen komt te staan. Vergelijk de reparatiekosten met de prijs van een nieuw apparaat en houd er rekening mee dat je bij reparatie een jaar extra garantie krijgt. Voor apparaten zoals je cv-ketel geldt het recht op reparatie voorlopig niet. Wie nieuwe huishoudelijke apparaten koopt, doet er verstandig aan te letten op de repareerbaarheidsscore die fabrikanten steeds vaker vermelden. Apparaten die makkelijk te repareren zijn, gaan langer mee en besparen op termijn geld.