Een portiekflat renoveren is een van de lastigste opgaven in de Nederlandse woningbouw. Acht bouwbedrijven en zeven woningcorporaties uit de regio Haaglanden hebben deze week een intentieverklaring getekend om samen een proefflat te bouwen op The Green Village van de TU Delft. Op dat innovatieterrein worden straks renovatiemethoden uitgetest die het makkelijker en betaalbaarder moeten maken om de ruim 847.000 portieketagewoningen in Nederland grondig aan te pakken.
Waarom is een portiekflat renoveren zo moeilijk?
Het merendeel van de Nederlandse portiekflats stamt uit de jaren vijftig en zestig. Ze werden gebouwd in een tijd dat energieprestaties geen ontwerpcriterium waren: dunne gevels, enkelglas en gedeelde leidingschachten. Anders dan bij een vrijstaand huis of een rijtjeswoning zijn de gevel, het dak en de installaties bij een portiekflat gemeenschappelijk bezit. Je kunt niet zomaar één woning aanpakken zonder de buren mee te nemen.
In de praktijk betekent dat eindeloos afstemmen. Bij sociale huur beslist de woningcorporatie, maar bij koopwoningen in een VvE moet een meerderheid van de eigenaren akkoord gaan. Dat kost tijd, en niet iedereen heeft dezelfde urgentie of hetzelfde budget. Veel eigenaren willen best investeren, maar schrikken terug als ze horen dat de hele flat mee moet. Het gevolg: portiekflats hebben vaak nog altijd een laag energielabel, terwijl de bewoners hoge stookkosten betalen.
Een proefgebouw als versneller
Het project op The Green Village moet daar verandering in brengen. De intentieverklaring die deze week werd ondertekend, voorziet in de bouw van een nagebouwde portiekflat uit de jaren vijftig en zestig. Het gebouw is niet bedoeld om in te wonen. Het dient als testomgeving waar bouwers en onderzoekers renovatiemethoden kunnen uitproberen zonder dat bewoners overlast ervaren of tijdelijk hun huis uit moeten.
Het streven is een zogeheten Paris Proof gebouw: een woning die zo weinig energie verbruikt dat ze past binnen de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs. Voor woningen komt dat neer op een maximaal energieverbruik van circa 50 kWh per vierkante meter per jaar. Ter vergelijking: een gemiddelde portiekflat met energielabel D of E verbruikt al gauw drie tot vier keer zoveel. De kloof is groot, en precies daarom is testen in een gecontroleerde omgeving zo waardevol.
Op de proefflat kunnen bouwers experimenteren met prefab gevelelementen die in één dag worden gemonteerd, warmtewerende technieken voor gedeelde schachten en compacte installatietechniek die in kleine ruimtes past. Het idee is dat de complete renovatie van een portiekwoning in de toekomst binnen enkele weken kan worden afgerond in plaats van maanden. Wat werkt op het testterrein, kan daarna als standaardpakket worden aangeboden aan corporaties en VvE’s in het hele land.
Niet alleen voor sociale huur
Hoewel de zeven betrokken corporaties uit Sociale Verhuurders Haaglanden komen, raakt het project ook particuliere woningeigenaren. Veel portiekflats hebben een gemengd bezit van huur en koop. Uit recent onderzoek blijkt dat huiseigenaren hun woning best willen verbeteren, maar de stap uitstellen. Te duur, te ingewikkeld, te onzeker over het resultaat. Standaardoplossingen met een bewezen trackrecord kunnen die drempel verlagen, juist in complexe gebouwen waar individueel handelen geen optie is.
Het initiatief past in een bredere trend. Europese investeringen in de vergroening van de gebouwde omgeving lopen op, maar bij het aanpakken van bestaande woningen blijft de voortgang achter. Met bijna 850.000 portiekwoningen heeft Nederland een flinke voorraad die wacht op verbetering. Wie een schaalbare aanpak vindt voor dit gebouwtype, kan in één klap een groot verschil maken.
Wat betekent dit voor jou?
Woon je in een portiekflat of portiekwoning, dan is dit project op termijn direct relevant. De renovatiepakketten die op de TU Delft worden getest, kunnen over enkele jaren als kant-en-klare oplossingen op de markt komen. Dat maakt het makkelijker om in je VvE een concreet en onderbouwd voorstel op tafel te leggen. Wie nu al een meerjarenonderhoudsplan laat opstellen, staat straks niet achteraan wanneer bewezen technieken beschikbaar worden. Een portiekflat renoveren wordt misschien nooit eenvoudig, maar met dit soort projecten wordt het wel een stuk haalbaarder.