De elektriciteitsprijs loopt op door droogte: de historisch lage waterstanden van de afgelopen maand stuwen de dag-aheadprijs in Nederland naar een niveau dat zo’n 5 procent boven het seizoensgemiddelde ligt, blijkt uit marktgegevens die vakblad Energeia vrijdag publiceert. De oorzaak zit in een tekort aan koelwater voor elektriciteitscentrales, waardoor die minder vermogen leveren dan normaal.
Hoe droogte de elektriciteitsprijs omhoogdrijft
Grote elektriciteitscentrales, van gascentrales tot kerncentrales, zijn afhankelijk van rivierwater voor koeling. Bij lage rivierpeilen gaan er twee dingen tegelijk mis. Ten eerste is er minder water beschikbaar. Ten tweede is het beschikbare rivierwater warmer dan normaal, omdat ondiep water sneller opwarmt. Die hogere watertemperatuur maakt koeling minder effectief. Wetgeving schrijft voor dat centrales de temperatuur van hun koelwater bij teruglozing niet boven een bepaald maximum mogen brengen. Als het rivierwater al te warm is, wordt die grens razendsnel bereikt en moet een centrale haar output verlagen of tijdelijk stilleggen. Het totale productievermogen op de Europese stroombeurs daalt daardoor. Tegelijkertijd blijft de vraag in de zomermaanden hoog, door koeling van gebouwen, datacenters en industriële processen. Minder aanbod bij gelijkblijvende vraag: de prijs gaat omhoog.
Dit is niet de eerste keer
Lage waterstanden als oorzaak van hogere elektriciteitsprijzen is geen nieuw fenomeen. In de zomer van 2022 moest het Franse energiebedrijf EDF de output van meerdere kerncentrales terugschroeven vanwege te warme rivieren. De exportcapaciteit van elektriciteit vanuit Frankrijk daalde tijdelijk fors, met hogere prijzen in heel Europa als gevolg. Nederland is via grensoverschrijdende kabels verbonden met de Europese elektriciteitsmarkt. Verstoringen in buurlanden werken daardoor direct door in de Nederlandse dag-aheadprijzen. Wetenschappers wijzen al langer op de toegenomen kans op droge zomers in West-Europa. Als dat patroon doorzet, wordt de koppeling tussen waterstanden en elektriciteitsprijzen een structureel risico. Change Inc schrijft over de dreiging van watercongestie: landbouw, industrie en energieproductie concurreren om dezelfde beperkte zoetwatervoorraden, een spanning die bij aanhoudende droogte alleen maar groter wordt.
Kabinet kiest bewust niet voor een prijsplafond
De stijgende elektriciteitsprijzen roepen de vraag op of de overheid gaat ingrijpen. Die kans is klein. Het kabinet heeft vrijdag uitgesproken geen gebruik te willen maken van een optie in de Europese regelgeving die het in crisissituaties mogelijk maakt energieprijzen te reguleren, zo meldt Energeia. In geval van een ernstiger prijsschok kiest het kabinet voor andere instrumenten: belastingverlaging op energie, een energietoeslag voor huishoudens met lage inkomens of een directe uitbetaling. Een prijsplafond zoals dat in 2022 en 2023 van kracht was, is bewust van tafel gelaten. Het kabinet geeft de voorkeur aan gerichte inkomenssteun boven een breed ingrijpen in de marktprijs. Voor jou als consument betekent dat: als de energieprijzen verder oplopen, hoef je niet te rekenen op een automatisch prijsvangnet.
Wat betekent dit voor jou?
Wie nu een energiecontract verlengd of vergelijkt, doet er goed aan te letten op de contractvorm. Op een uur-tarief of spotcontract betaal je de komende weken meer dan gemiddeld. Op een vast tarief zie je de impact pas later, bij de eerstvolgende verlenging. Om hogere kosten te beperken, helpt het om grote huishoudelijke apparaten, zoals de wasmachine en de droger, bij voorkeur in de vroege ochtend te draaien, buiten de dagelijkse piekvraag. Sommige leveranciers tonen in hun app per uur de verwachte dag-aheadprijs. Dat geeft je een concreet handvat om je verbruik aan te passen. Is je contract binnenkort verlengbaar? Kijk dan ook of je leverancier informatie over uurprijzen biedt, zodat je niet onnodig in de piektarieven zit. Zolang de droogte aanhoudt en de rivierpeilen niet herstellen, blijft de opwaartse druk op de elektriciteitsprijs bestaan.