Aquathermie, het winnen van warmte uit oppervlaktewater, is voor woningen aan het water toegankelijker dan veel huiseigenaren beseffen. Dat bleek deze week uit een publicatie van Installatie.nl: een theehuis aan de Museumwerf in Vreeswijk is dit voorjaar volledig gasloos gegaan via een water/waterwarmtepomp van Qvantum. Het gebouw verwarmt en koelt sindsdien uitsluitend op basis van water uit de nabijgelegen waterweg, zonder gasaansluiting.
Aquathermie voor je woning: zo werkt het systeem
Bij aquathermie wordt een warmtewisselaar in een sloot, kanaal, rivier of vijver gelegd. Een warmtepomp haalt de warmte uit dat water op en geeft die af aan het gebouw via vloerverwarming of lage-temperatuurradiatoren. De technologie lijkt op die van een bodemwarmtepomp, maar is in veel gevallen eenvoudiger te installeren: er hoeft niet diep geboord te worden. Oppervlaktewater heeft een stabielere temperatuur dan buitenlucht. Zelfs bij strenge vorst blijft een kanaal of sloot op vier tot acht graden Celsius. Een lucht-waterwarmtepomp levert bij vriezend weer minder prestaties. Een water/waterwarmtepomp heeft dat probleem niet, wat het systeem jaarrond stabieler maakt en het stroomverbruik per eenheid warmte laag houdt. In de zomer werkt het omgekeerd: de installatie pompt warmte terug het water in en koelt zo het gebouw. Met één systeem heb je zo zowel verwarming als koeling. Milieucentraal legt op haar pagina over warmtepomptypen uit welke warmtebronnen in aanmerking komen voor een installatie thuis.
Nederland is een van de meest kansrijke landen voor aquathermie
Nederland telt meer dan 6.000 kilometer aan beheerde vaarwegen via Rijkswaterstaat, plus een uitgebreid stelsel van gemeentelijke sloten, singels en grachten. In poldergebieden, rivierdelta’s en binnensteden met grachten liggen honderdduizenden woningen op minder dan vijftig meter van geschikt oppervlaktewater. Dat is de praktische grens waarop de aanleg van leidingen nog kosteneffectief is. Steden als Amsterdam, Leiden, Delft en Dordrecht hebben grote delen van hun woningvoorraad op korte afstand van water. Meerdere gemeenten onderzoeken aquathermie als warmteoptie voor waterrijke wijken die van het gas af moeten. Voorwaarden zijn dat het water voldoende debiet heeft en niet te zwaar vervuild is. Je hebt ook een vergunning nodig van het waterschap om leidingen in de waterbodem aan te leggen. Die vergunning is in de meeste gevallen te verkrijgen, zolang het systeem het water niet boven de wettelijke normen opwarmt of de waterkwaliteit schaadt.
Kosten en subsidie voor een aquathermiesysteem
Een volledig aquathermiesysteem voor een gemiddelde tussenwoning kost grofweg tussen de 12.000 en 20.000 euro. Die prijs hangt af van de afstand tot het water, het benodigde thermisch vermogen en de staat van de bestaande verwarmingsinstallatie. Water/waterwarmtepompen zijn duurder in aanschaf dan lucht-waterwarmtepompen, maar goedkoper dan een systeem waarbij op grote diepte geboord wordt. Water/waterwarmtepompen vallen ook onder de ISDE-subsidie, de Investeringssubsidie Duurzame Energie en Energiebesparing. Die regeling wordt beheerd door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en vergoedt een vast bedrag per kilowatt thermisch vermogen. Op de website van RVO staan de actuele subsidiebedragen en de technische eisen waaraan de installatie moet voldoen. Vraag de ISDE aan vóór je de installatie bestelt, niet achteraf.
Wat betekent dit voor jou?
Woon je op minder dan vijftig meter van een sloot, kanaal of rivier, dan loont het om aquathermie te laten onderzoeken als alternatief voor gas. Het theehuis in Vreeswijk bewijst dat het systeem ook op kleine schaal functioneert, los van grote stedelijke warmteprojecten. Laat een erkende installateur de waterkwaliteit, het debiet en de afstand tot de waterbron beoordelen voordat je een beslissing neemt. Informeer bij het waterschap welke vergunningen vereist zijn en plan die aanvraag minimaal drie tot zes maanden voor de gewenste installatiedatum in. De ISDE-subsidie verlaagt de investering aanzienlijk, maar alleen als je die tijdig aanvraagt.