De kolencentrales recordproductie in Nederland heeft dit jaar een nieuw peil bereikt: voor half augustus produceerden de kolencentrales al meer stroom dan in het volledige jaar 2024, meldt vakblad Energeia. Hoge elektriciteitsprijzen en een gestegen stroomvraag vanuit België liggen aan de basis. De recordproductie schuurt nadrukkelijk met de klimaatambities van het kabinet en heeft gevolgen voor de koolstofvoetafdruk van de stroom die je dagelijks gebruikt.
Belgische vraag en goedkope kolen stuwen kolencentrales op
De verklaring voor de recordcijfers zit in de marktdynamiek. Kolen zijn dit jaar goedkoper dan gas als brandstof voor stroomopwekking, waardoor kolencentrales hogere winstmarges halen en energiebedrijven ze vaker en langer inzetten. Tegelijk koopt België op dit moment relatief veel stroom in bij Nederlandse kolencentrales. Belgische kerncentrales draaien niet altijd op volledig vermogen, en op momenten dat de binnenlandse productiecapaciteit tekortschiet, is import uit Nederland het directe alternatief.
Een neveneffect is dat meer kolen indirect gas bespaart: als kolencentrales de basislast leveren, hoeven gascentrales minder te draaien. Dat klinkt handig voor de gasvoorraden, die dit seizoen toch al achterliggen op eerdere jaren. Het CO2-plaatje is minder gunstig: kolen stoten per opgewekte kilowattuur gemiddeld twee keer zoveel uit als aardgas, en de recordproductie laat zijn sporen na in de nationale klimaatcijfers.
Kolencentrales recordproductie botst met klimaatdoelen
De hoge kolenproductie staat op gespannen voet met de ambitie van het kabinet om de stroomsector te verduurzamen. Eerder dit jaar liet de CO2-uitstoot in de stroomsector nog een daling van 5 procent zien. Die positieve trend dreigt nu te keren. Via het CBS Energiedossier is van jaar tot jaar inzichtelijk hoe de verhouding tussen kolen, gas en hernieuwbare bronnen in de stroommix verschuift. Dit jaar wijst die verhouding duidelijk de kant van kolen op.
Nederland heeft drie actieve kolencentrales, allemaal relatief modern en uitgerust met luchtwassers. Ze zijn technisch in staat om op hoog vermogen te draaien, wat de recordproductie van 2026 mede verklaart. Dat ze dit jaar structureel volop draaien, ook buiten periodes met weinig wind of zon, is opmerkelijk. De droge zomer speelt mee: met minder wind en beperkte waterafvoer is er meer ruimte voor kolencentrales om productieslots te vullen.
Het kabinet heeft 2030 als streefjaar voor de sluiting van de Nederlandse kolencentrales benoemd. Met de huidige productiepiek rijst de vraag of de energiemarkt de afbouw van kolen de komende jaren toch zal vertragen. Energiebedrijven die winst kunnen maken, zullen de centrales niet voortijdig stilleggen. Politiek is dit een lastig gegeven: kolencentrales leveren stabiele basisstroom die niet elke duurzame bron direct kan overnemen.
Wat betekent dit voor jou?
Als huiseigenaar merk je dit indirect in de samenstelling van de stroom die je afneemt van het net. Die stroom is dit jaar gemiddeld iets minder duurzaam dan de afgelopen jaren, doordat het aandeel kolen in de stroommix is gestegen. Op je rekening heeft dit geen direct effect, maar de CO2-voetafdruk van je verbruik ligt hoger dan in 2025.
Wie zonnepanelen heeft, levert zelf groene stroom terug aan het net en draagt daarmee bij aan verdunning van het koolintensieve aanbod. Heb je een dynamisch energiecontract, dan profiteer je van momenten waarop de stroomprijs laag staat, zoals op zonnige en winderige uren. Dat zijn ook de momenten waarop het aandeel duurzame stroom in het net het hoogst is. Stem grote verbruikers, zoals de wasmachine of de droger, op die momenten af voor een lagere impact en een lagere rekening.
Wil je weten hoe schoon jouw stroom precies is op een bepaald moment, dan bieden apps en websites zoals Electricity Maps realtime inzicht in de CO2-intensiteit van het Nederlandse stroomnet. Je ziet er exact wanneer het koolintensieve aanbod hoog is en wanneer het net grotendeels op zon- en windstroom draait. Dat maakt bewust sturen op je stroomverbruik een stuk concreter.