Het repowering van windturbines op land, het vervangen van verouderde turbines door krachtigere nieuwe exemplaren, loopt in Nederland structureel vast. Vergunningsprocedures zijn zo tijdrovend en complex dat eigenaren van bestaande windlocaties er steeds vaker van afzien om te investeren in modernisering. Vakblad Energeia waarschuwt in een analyse gepubliceerd deze week dat Nederland bij uitblijven van gericht overheidsbeleid voor 2035 maar liefst 1,2 gigawatt aan windvermogen kwijtraakt, een verlies dat direct doorwerkt in de beschikbaarheid van groene stroom voor huishoudens.
Waarom lukt repowering windturbines niet?
Repowering houdt in dat een verouderde windturbine op een bestaande locatie wordt vervangen door een modernere, krachtigere variant. Nieuwe turbines leveren per stuk soms twee tot drie keer zoveel stroom als de modellen uit de jaren negentig. Op bestaande locaties lijkt dit een logische stap: het terrein is al ingericht voor windenergie, omwonenden zijn vertrouwd met de locatie en de netaansluiting is al aangelegd.
Toch strandt repowering in de praktijk bijna altijd op procedures. Een grotere turbine past vrijwel nooit binnen het bestaande bestemmingsplan van een gemeente. De eigenaar moet daarvoor een volledig nieuwe omgevingsvergunning aanvragen, inclusief milieueffectrapportage, inspraakrondes en vaak ook juridische bezwaarprocedures. Zo’n traject duurt gemiddeld vijf tot tien jaar. Veel eigenaren concluderen dat dit niet opweegt tegen de baten en laten de locatie na sloop van de oude turbine gewoon leeg.
1,2 GW windvermogen dreigt verloren te gaan
Energeia stelt dat dit geen randverschijnsel is. Als de huidige situatie voortduurt, verliest Nederland voor 2035 maar liefst 1,2 gigawatt aan windvermogen. Ter vergelijking: dat is genoeg om meer dan een miljoen gemiddelde huishoudens van stroom te voorzien. Het gaat daarbij niet alleen om turbines die aan het einde van hun technische levensduur worden gesloopt, maar ook om locaties waarvan de vergunning niet wordt verlengd.
Wat het probleem extra schrijnend maakt: repowering op bestaande windlocaties zou juist de minste weerstand moeten oproepen. Er zijn geen nieuwe locaties nodig, geen nieuwe ingrepen in het landschap en de netaansluiting ligt er al. De barrière is puur procedureel. In landen als Duitsland en Denemarken zijn specifieke wettelijke kaders voor repowering al jaren van kracht, zodat eigenaren op bestaande locaties veel sneller kunnen handelen.
Sector en politiek aan zet
Brancheorganisaties dringen al langer aan op regelgeving die repowering op bestaande locaties vereenvoudigt. Een van de voorgestelde oplossingen is een automatisch recht op repowering voor locaties die al een windbestemming hebben, zodat eigenaren niet opnieuw door een volledig vergunningstraject hoeven. Tegelijk roept de branche op tot een sterke nationale investeringsinstelling die dit soort projecten slagkrachtig kan ondersteunen. Een pleidooi daarvoor verscheen eerder deze week bij Solar Magazine.
Op Europees niveau lopen initiatieven om vergunningsprocedures voor schone energieprojecten te versnellen. De concrete vertaling naar Nederlands recht laat vooralsnog op zich wachten. Gemeenten houden momenteel volledige ruimte om repowering op bestaande locaties via het bestemmingsplan te blokkeren, zonder dat daar een heldere termijn of nationale verplichting tegenover staat. Zo blijft windvermogen dat opnieuw benut had kunnen worden, jarenlang ongebruikt.
Wat betekent dit voor jou?
Minder windvermogen in Nederland raakt direct de beschikbaarheid van binnenlands opgewekte groene stroom. Op momenten dat wind volop beschikbaar is maar de turbines er niet meer staan, moet stroom worden ingekocht op Europese energiemarkten. Dat drukt de prijs omhoog, ook voor huishoudens die bewust voor groene stroom kiezen. Ben je klant bij een leverancier die groene stroom claimt te leveren, controleer dan in je contract of dit gaat om aantoonbaar Nederlandse of Europese garanties van oorsprong. Er zit een groot verschil tussen een Europees certificaat en stroom die daadwerkelijk van een windlocatie op een paar kilometer afstand komt. Kies je binnenkort een nieuw abonnement, vraag dan expliciet naar de herkomst van de stroom en hoe je leverancier omgaat met dalende beschikbaarheid van binnenlandse windstroom.