Warmtenet keuzevrijheid is voor bewoners in de praktijk een illusie. Uit onderzoek dat energievakblad Energeia deze week publiceerde, blijkt dat iets meer dan de helft van de huishoudens op vijf Amsterdamse warmtenetten tevreden is met hun warmtelevering. Het gebrek aan regie, veroorzaakt door de monopoliepositie van de warmteleverancier, is een van de meest genoemde pijnpunten in de resultaten. Dat is opmerkelijk, want warmtenetten worden door beleidsmakers en gemeenten gepresenteerd als een van de pijlers van de energietransitie, maar de ervaringen van gebruikers laten een gemengd beeld zien.
Warmtenet keuzevrijheid: wat dat in de praktijk betekent
Een warmtenet brengt warm water via ondergrondse leidingen naar woningen, voor verwarming en tapwater. Wie is aangesloten op een warmtenet, heeft één leverancier en kan niet weg. Er is geen concurrent, geen vergelijkingswebsite en geen vrije markt. Afkoppelen is technisch mogelijk, maar vraagt een stevige investering in een eigen verwarmingssysteem. Voor de meeste bewoners is dat financieel geen reële optie. Dat gebrek aan warmtenet keuzevrijheid is precies wat het onderzoek van Energeia benoemt als centraal pijnpunt: niet de kwaliteit van de warmte zelf, maar de machteloosheid als er iets misgaat met de prijs, de service of de communicatie met de leverancier.
Wat bewoners concreet missen
Het onderzoek richtte zich op vijf verschillende warmtenetten, beheerd door verschillende partijen. De tevredenheid verschilde per net, wat aantoont dat de kwaliteit en communicatie van de leverancier een grote rol spelen. Bewoners die helder worden geïnformeerd over tarieven en onderhoud, zijn aantoonbaar tevredener dan bewoners die in het ongewisse worden gelaten. Maar ongeacht de tevredenheid: overstappen naar een andere aanbieder was voor niemand een optie. In een reguliere energiemarkt zijn storingen, onduidelijke facturen of een als te hoog ervaren tarief redenen om van leverancier te wisselen. Op een warmtenet gaat dat niet. Dat maakt transparantie van de leverancier des te belangrijker, en het gebrek daaraan des te frustrerender.
Hoeveel Nederlanders wonen op een warmtenet?
In Nederland zijn momenteel ruim 500.000 woningen aangesloten op een warmtenet. Dat aantal stijgt. Gemeenten zetten warmtenetten in als onderdeel van de energietransitie, als alternatief voor fossiel gas in bestaande wijken en nieuwbouwgebieden. In nieuwe woonwijken worden woningen in toenemende mate standaard op het warmtenet aangesloten, zonder dat bewoners daarin een keuze hebben. Wie een nieuwbouwwoning koopt of een huurwoning betrekt in een wijk met een warmtenetplan, heeft automatisch te maken met de regels, het tarief en de leverancier van dat net. Milieucentraal geeft een toegankelijke uitleg over warmtenetten, inclusief informatie over kosten en wat je van een warmteleverancier mag verwachten.
Wat regelt de overheid voor klanten op een warmtenet?
Warmtenetten vallen onder toezicht van de Autoriteit Consument en Markt. De ACM stelt maximumtarieven vast via de niet-meer-dan-anders-norm: je betaalt als warmtenetklant niet meer dan wanneer je op fossiel gas zou zitten. Maar binnen die norm bepaalt de leverancier de prijs, en de mogelijkheid om weg te lopen bestaat niet. Toezicht op leveringskwaliteit en klachtenprocedures is er, maar de fundamentele machtsongelijkheid verandert daardoor niet. De Warmtewet 2.0, die de overheid momenteel uitwerkt, moet hier verbetering in brengen via scherpere regels over transparantie, kwaliteitsnormen en klachtafhandeling. Op de website van de ACM vind je welke rechten warmtenetklanten nu al hebben, waaronder recht op informatie en een klachtprocedure.
Wat betekent dit voor jou?
Staat jouw wijk op de planning voor een warmtenet, of koop je een woning die al is aangesloten? Controleer dan vooraf wie de leverancier is, welk tarief geldt en hoe de klachtenprocedure is geregeld. Vergelijk het tarief met de niet-meer-dan-anders-norm. Vraag ook of afkoppelen in de toekomst een reële optie is, mocht je later willen overstappen op een ander systeem. Het onderzoek van Energeia maakt duidelijk dat bewoners die zich vooraf goed informeren, beter weten waar ze aan toe zijn. Warmtenet keuzevrijheid bestaat niet, en dat maakt goede voorbereiding des te waardevoller.