De EU klimaatregels versoepelen zou jouw energierekening nauwelijks omlaag brengen, concluderen de planbureaus CPB en PBL in een analyse die deze week naar buiten komt. Dat is een opvallende uitkomst, want de gemiddelde energierekening van een Nederlands huishouden loopt al op naar 2.400 euro per jaar en zes op de tien consumenten vrezen dat ze die rekening straks niet meer kunnen betalen.
Wat de planbureaus berekenden over EU klimaatregels en de energierekening
Het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving onderzochten wat er met de energiekosten voor huishoudens en bedrijven gebeurt als Europa zijn klimaatverplichtingen aanpast of terugschroeft. De uitkomst is nuchter: de impact op jouw maandelijkse energierekening is minimaal. CO2-beprijzing, het mechanisme waarop EU klimaatregels grotendeels leunen, maakt maar een beperkt deel uit van de totale energiekosten die consumenten betalen. Zelfs bij een forse verlaging van die CO2-prijs levert dat huishoudens hooguit enkele tientallen euro’s per jaar op. Tegelijk laat de analyse zien dat een versoepeling leidt tot een hogere uitstoot van broeikasgassen, zonder dat hier een evenredige financiële verlichting voor huishoudens tegenover staat.
De planbureaus brachten hun bevindingen naar buiten midden in een politieke discussie over de richting van het Europese klimaatbeleid. In verschillende EU-lidstaten klinkt de roep om minder strenge regels voor industrie en consumenten, mede ingegeven door zorgen over concurrentiekracht en koopkracht. De conclusie van CPB en PBL gooit roet in het eten van die redenering, in ieder geval als het gaat om directe voordelen voor huishoudens.
Wat maakt je energierekening dan wél zo hoog?
Als EU klimaatregels nauwelijks bijdragen aan de hoge energierekening, waar zit het probleem dan wel? Een groot deel van de energiekosten bestaat uit netwerkkosten, die de afgelopen jaren zijn gestegen door de noodzakelijke uitbreiding en verzwaring van het elektriciteitsnet. Energie- en opslagbelasting vormt een tweede grote component, en die belastingen worden vastgesteld in Den Haag, niet in Brussel. Daarbovenop spelen de mondiale marktprijzen voor gas een grote rol. Die worden bepaald door vraag en aanbod op de wereldmarkt en door geopolitieke spanningen, niet door het Europese klimaatbeleid.
Volgens recente cijfers betaalt een gemiddeld Nederlands huishouden nu zo’n 2.400 euro per jaar aan energie, zo blijkt uit onderzoek gepubliceerd door Solar Magazine. Van die 2.400 euro is het aandeel van CO2-heffingen als gevolg van EU klimaatregels relatief klein. Het gevoel dat de rekening onbetaalbaar wordt, is reëel bij veel huishoudens, maar wordt niet opgelost door aanpassing van Europees klimaatbeleid.
EU-klimaatinvesteringen: effectief maar complex
Aan de andere kant van de weegschaal staat het EU Innovatiefonds, een Europees fonds dat gericht investeert in projecten die CO2-uitstoot terugdringen in de energie-intensieve industrie. Energeia beschreef deze week dat dit fonds er goed in slaagt projecten te selecteren die daadwerkelijk CO2 besparen, maar dat de rapportageverplichtingen zwaar vallen op deelnemende bedrijven, met name het mkb. Dit illustreert de spanning in het EU klimaatbeleid: er zijn gerichte investeringen in schone energie, maar bedrijven en consumenten ervaren de regeldruk als een kostenpost.
Klimaatbeleid heeft zowel een kostenkant als een investeringskant. De kosten zitten niet alleen bij heffingen, maar ook bij de noodzakelijke transitie van het energiesysteem. Die transitie heeft op de lange termijn een drukkend effect op energiekosten, wanneer dure fossiele brandstoffen worden vervangen door goedkopere hernieuwbare alternatieven. Op de korte termijn zijn de kosten voor veel huishoudens al voelbaar, zonder dat een politieke koerswijziging in Brussel snel verlichting brengt.
Wat betekent dit voor jou?
De conclusie is helder: wacht niet op Europese beleidskeuzes om je energierekening omlaag te krijgen. De factoren die jouw rekening het meest bepalen, zoals netwerkkosten, nationale energiebelasting en internationale gas- en stroomprijzen, worden elders bepaald dan in Brussel. Wie zijn energiekosten serieus wil aanpakken, doet dat door zijn woning beter te isoleren, zijn verbruik slim te monitoren via een digitale meter en zijn contract periodiek te vergelijken met alternatieven op de markt. Dat levert per saldo meer op dan te wachten op een politiek akkoord dat de EU klimaatregels aanpast.