Een energiemanagementsysteem thuis bepaalt automatisch wanneer jouw thuisbatterij energie opslaat, wanneer de warmtepomp aanspringt en wanneer overtollige zonnestroom de wijk in gaat. Staatssecretaris De Bat gaf donderdag 4 september het officiële startschot voor het Samenwerkingsprogramma Energiemanagementsystemen, een initiatief dat dit soort slimme sturing versneld in Nederland wil uitrollen. De ambitie is niet gering: tien gigawatt aan flexibel vermogen moet worden vrijgemaakt in de gebouwde omgeving.
Wat doet een energiemanagementsysteem in jouw woning?
Een EMS is de software of het apparaatje dat de energiestromen in je huis coördineert. Het combineert informatie over de opbrengst van je zonnepanelen, de stand van je thuisbatterij, de verwachte stroomprijs voor het komende uur en soms ook het weerbericht. Op basis daarvan neemt het automatisch beslissingen: zet nu de wasmachine aan, want stroom is spotgoedkoop. Of: sluit de auto pas na 23.00 uur aan op stroom, als de piekuren voorbij zijn. Dat alles zonder dat jij er iets voor hoeft te doen.
Zulke systemen bestaan al, maar werken nog lang niet overal naadloos samen. Verschillende merken hanteren verschillende standaarden, en de verbinding tussen zonnepanelen, warmtepomp en thuisbatterij loopt niet altijd soepel. Je hebt al gauw drie of vier aparte apps nodig voor apparaten van evenzoveel merken. Precies dat wil het nieuwe Samenwerkingsprogramma Energiemanagementsystemen veranderen, zo meldt Energeia.
Overheid en marktpartijen pakken de barrières aan
In het nieuwe programma trekken overheden en marktpartijen samen op. De Bat wil technische, organisatorische en commerciële belemmeringen wegnemen. Concreet gaat het om zaken als data-uitwisseling tussen apparaten van verschillende merken, afspraken over open standaarden en de juridische positie van huiseigenaren die hun capaciteit beschikbaar stellen aan het stroomnet. De uitwerking volgt de komende maanden, in samenwerking met energieleveranciers, fabrikanten en branchepartijen.
Het doel is tien gigawatt aan flexibel vermogen vrijmaken. Dat zijn niet alleen grote batterijparken van energiebedrijven, maar ook miljoenen kleine thuissystemen bij particulieren. Als al die thuisbatterijen en warmtepompen op het juiste moment aan- en uitschakelen, neemt de piekbelasting op het net aanzienlijk af. Slim flexibiliteitsbeheer op buurtniveau kan de kosten voor extra netcapaciteit zelfs halveren, berekende Solar Magazine.
Energiemanagementsysteem: voor wie nu al relevant?
Hoe meer energiesystemen je thuis hebt, hoe meer je kunt besparen door ze goed op elkaar af te stemmen. Heb je alleen zonnepanelen, dan is een EMS al nuttig om je eigen verbruik beter te timen. Voeg je daar een thuisbatterij of elektrische auto aan toe, dan neemt de potentiële besparing verder toe. Energie die je zelf opwekt maar niet meteen verbruikt, kun je beter benutten dan door het simpelweg terug te leveren aan het net. Bij een dynamisch energiecontract is de winst het grootst: de stroomprijs schommelt per uur, en een EMS koopt automatisch in op de goedkoopste momenten.
Op de IFA-beurs in Berlijn, die deze week plaatsvond, presenteerden meerdere leveranciers nieuwe EMS-producten voor thuisgebruik. Sommige systemen gebruiken AI die zelfstandig beslist wanneer een thuisbatterij energie opslaat of afgeeft, zonder dat jij dat instelt. Die producten zijn al te koop, maar werken nu vaak alleen met apparaten van hetzelfde merk. Het nieuwe samenwerkingsprogramma moet open standaarden ontwikkelen waardoor apparaten van verschillende leveranciers straks ook met elkaar communiceren, schrijft Duurzaam Ondernemen.
Wat betekent dit voor jou?
Heb je nu al zonnepanelen, een warmtepomp of een thuisbatterij? Dan is het de moeite waard om te checken of jouw leverancier een EMS kan koppelen aan je bestaande systemen. Vraag daarbij of het apparaat ondersteuning biedt voor open protocollen, zodat je niet vastzit aan één merk. Koop je binnenkort nieuwe apparatuur, vraag dan actief naar compatibiliteit met andere systemen en of EMS-integratie standaard is meegeleverd. Het programma dat De Bat donderdag startte, heeft geen directe subsidie voor consumenten aangekondigd, maar legt wel de technische en juridische basis voor systemen die jouw energieverbruik straks automatisch en slim optimaliseren, zonder dat je er dagelijks bij hoeft na te denken.